Endüstriyel Tasarım Nedir
Endüstriyel Tasarım Koruması Nedir?
Bilgisayar programları ve yarı iletkenlerin topografyalari hariç olmak üzere, endüstriyel
yolla veya elle üretilen herhangi bir nesnenin yanısıra bileşik bir sistem veya
bunu oluşturan parçaları, setler, takımlar, ambalajlar gibi nesneleri, birden çok
nesnenin veya sunuşun birarada algılanabilen bileşimleri, grafik sembolleri ve tipografik
karakterleri içine alan ürün yelpazesinde yer alan ürünlerin kendilerinin veya bir
parçasının yenilik ve ayırt edici niteliğe sahip olmak şartıyla dış görünümlerinin
koruma kapsamı altına alınmasıdır.Başvuru sahibi, tasarımı veya tasarımın uygulandığı
ürünün tescilini 4 defa yenilemek suretiyle 25 yıla kadar üretme hakkına sahip olacaktır.
Endüstriyel Tasarım Olarak Tescil Edilemeyecek Tasarımlar Nelerdir?
Aşağıda belirtilen koruma şartlarını karşılamayan tasarmların tescili kesinleşmeyecektir.
1. Yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımlar belge verilerek korunur. Bileşik
bir ürünün bir parçası ile ilgili tasarımın kendi yeni ise ve ayırt edici bir niteliğe
sahipse ayrıca korumadan yararlanır.
2. Bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir
yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük
ayrıntılarda farklılık gösteriyorlarsa aynı kabul edilir.Kamuya sunma, sergileme,
satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım tanıtım veya benzer amaçlı
faaliyetleri kapsar. Üçüncü sahıslara yapılan ve açıkça veya zımmen gizlilik niteliği
taşıdığı anlaşılan açıklamalar kamuya sunmanın kapsamı dışındadır
3. Bir tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olması, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı
üzerinde yarattığı genel izlenim ile 554 sayılı K.H.K..'nın yedinci maddesinin ikinci
fıkrasında belirtilen herhangi bir tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel
izlenim arasında belirgin bir farklılık olması anlamındadır.
Herhangi bir tasarımın ayırt edici nitelik açısından kıyaslandığı diğer bir tasarımın;
Başvuru veya rüçhan tarihinde Türkiye'de veya dünyada herhangi bir yerde piyasaya
sunulmuş olması veya Enstitü tarafından tescilli bir tasarım olarak yayınlanmış
ve ayırt edici nitelik açısından değerlendirilen tasarımın başvuru veya rüçhan tarihinde
henüz koruma süresini doldurmamış olması, gerekir.Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde,
birbirleri ile kıyaslanan tasarımların ilke olarak farklılıklarından çok ortak özelliklerinin
değerlendirilmesine ağırlık verilir ve tasarımcının tasarımı geliştirme açısından
ne kadar seçenek özgürlüğüne sahip olduğu göz önüne alınır.
Tasarım Hakkı Talep Edenle Tasarımcı Arasındaki Fark Nedir?
Gerçek veya tüzel kişiler tasarım hakkı talebinde bulunabilirler. Tasarım hakkı
sahibi; tescile konu olan tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü üreten, piyasaya
sunan, satan, sözleşme yapmak için icapta bulunan, ticari amaçlı kullanandır.Tasarımcı
ise; tasarımı gerçekleştiren kişidir. Ekip çalışması sonunda ortaya çıkan tasarımlarda
tasarıncıların isimlerinin tek tek belirtilmesi gerekmektedir. Tasarım hakkı talep
edenle tasarımcının farklı olması durumunda aradaki ilişki başvuru sırasında beyan
edilmelidir.
Tescilsiz Endüstriyel Tasarım Kullanımının Sakıncaları Nelerdir?
Endüstriyel Tasarımların Tesciline İlişkin Kararname çıkana kadar daha önce TTK.
Haksız Rekabet Hükümlerine ve Genel Hükümlere göre korunan tescilsiz tasarımlar,
yine aynı şekilde korunur. Ancak tescilsiz kullanım 554 sayılı KHK'nin sağladığı
hakları veremez. Bunların arasında yeralan en önemli hususlar tescilin sağladığı
isbat kolaylığı ve ihlal halinde yaptırımların ağırlığıdır.
Endüstriyel Tasarım Hakkına Tecavüz Halleri Nelerdir?
Aşağıda yazılı fiiller tasarım hakkına tecavüz sayılır:
1. Tasarım hakkı sahibinin izni olmaksızın tasarımın aynını veya belirgin bir şekilde
benzerini yapmak, üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme akdi için icabda bulunmak,
kullanmak, ithal etmek ve bu amaçlarla depolama, elde bulundurmak.
2. Tasarım belgesi sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans yoluyla verilmiş hakları
izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devir etmek,
3. Yukarıda bahsedilen fıillere iştirak veya yardım veya bunları teşvik etmek veya
hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bu fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak,
4. Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaret alanına çıkarılan eşyanın
nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmekten kaçınmak.
5. Gasp.
Tasarım başvurusu bu konudaki Kanun Hükmünde Kararnamenin 34 üncü maddesine göre
yayımlandığı takdirde, başvuru sahibi, tasarıma vaki tecavüzlerden dolayı hukuk
ve ceza davası açmaya yetkilidir. Tecavüz eden, başvurudan veya kapsamından haberdar
edilmiş ise, başvurunun yayımlanmış olmasına bakılmaz. Tecavüz edenin kötü niyetli
olduğuna mahkeme tarafından hükmolunursa, yayından önce de tecavüzün varlığı kabul
edilir.Koruma kapsamındaki tasarımın tescilli olduğuna ilişkin kaydın ürün, ambalaj
veya fatura üzerine konulmamış olması, eylemi tecavüz olmaktan çıkarmaz.Tescil işaretleri
kusurun değerlendirilmesi sırasında dikkate alınır.
Tasarım bir ürünün tamamının veya bir parçasının çizgi, şekil, renk, biçim, doku,
malzemenin esnekliği veya süslemesi gibi insan duyuları ile algılanabilen çeşitli
unsur veya özelliklerin oluşturduğu görünümdür.
Serbest rekabet ortamında rakipler, müşteri memnuniyetini sağlamak için reklamlarında
ürün imajını marka ve tasarım ile öne çıkarmaktadırlar.
Teknik bakımdan aynı, kalitede olan iki ürün arasında müşteri tercihinde, ürünün
tasarımı büyük rol oynamaktadır. Bazen de tasarım, müşteri tercihlerinde tek başına
belirleyici olabilmektedir.
Denilebilir ki, genelde müşteriler önce markaya sonra da ürünün tasarımına bakarak
satın alma kararı vermektedirler.
Bu anlamda tasarıma yüklenen amaç, ürünün işlevselliğine katkıda bulunmak ve ürünün
görünümünü değiştirerek pazarlamaya yardımcı olmaktır.
Ürünlerin ambalajları, ambalaj desenleri, kumaş desenleri, konfeksiyon modelleri,
mobilya modelleri, makine ve araç tasarımları, araçların yedek parçaları tasarım
tesciliyle koruma altına alınabilmektedir.
Bütün bu çalışmalar ticari faaliyetlerdir. Ticari faaliyet alanınızda rakipleriniz
vardır. Rakiplerin amacı, ticari olarak birbirlerini geçip, müşteri adaylarına ulaşıp,
seçilip, tercih edilen olmaktır. Seçilen olmak için, müşteri memnuniyeti ön plana
çıkar. Müşteri, memnun olacağı firmayı seçer. Bunun için de öncelikle firmanın sunduğu
üründen memnun kalması ve beğenmesi gerekir. Doğal olarak görünümü, tasarımı, işlevi
ve ekonomik değeriyle beğendiği bir ürüne yönelecektir. Beğenilmeyen bir ürünün,
satış sonrası hizmetlerinin iyi ve yeterli olması, ürünün beğenilmesi için yeterli
olmayacaktır.
Bu nedenlerle, müşteri memnuniyetini sağlamak için tanıtımın önemini kavramış rakipler,
reklamlarında ürün imajını, marka ve tasarım ile öne çıkarmaktadırlar.
Endüstriyel Tasarımın Özellikleri
Bir tasarımın hukuki korunmasının sağlanması için bazı unsurları içermesi gerekir.
A) Yenilik
B) Ayırt edici nitelik
C) Ürün veya ürün parçası
D) İnsan duyuları ile algılanabilen görünüm
Bundan kırk yıl önce, bu bölümü kurduğum yıllarda endüstri tasarımı ne diye sorduklarında:
?Sizlere müjdeliyorum. Etrafınızdaki, elma, armut, oksijen, hidrojen hariç yapaydır.
Belki haberiniz olmayabilir ama hayatınız tamamen yapay ortamda geçmektedir? derdim.
Yapay ortamlar, üç farklı tipte insanlar oluşturur: Birisi, ?Ben bunu yapayım? der
ve bu işin finansmanını sağlar. Bir kişi, o işi yapılabilir hale getirir, birisi
de o işe biçim verir. Endüstriyel tasarımcı, bu işe biçim veren ve ruh katan kişidir.
Kırk yıl önce söylediğimizi değiştirerek açılış cümlesini şöyle söylüyoruz: ?Domates,
elma, hidrojen ve oksijen de dahil olmak üzere herşey yapaydır?. Bu konu ile ilgilenen
ya da olaya tasarımcı gözü ile bakanlara buradan müjdelemek isterim. Tamamen yapay
bir ortamdayız, ormanlar da buna dahil. Bu ürünlerin tek bir başarı şansı var. İyi
tasarlanmış ve doğru üretilmişlerse başarılı olabilirler.
Bugün tasarımlarıyla şirketlerin kaderini değiştirenler, ürününe çağın gerçekleri
ışığında şekil verebilmeyi bilenlerdir.
Endüstriyel Tasarım Nedir?
Bir ürünün oluşma fikrinden başlayarak onun oluşturulması sürecine endüstriyel
tasarım denir. Tüketici odaklı ürün tasarımının hakim olduğu günümüz şartlarında
ürünün dış görünüşü ve fonksiyonel özellikleri üzerine yapılan çalışmalar
bu sürecin ana kaygısı olmaktadır.
Tasarım, bir ürünün tümü veya bir parçasının, çizgi, şekil, renk, biçim, doku, malzemenin
esnekliği veya süslemesi gibi insan duyuları ile algılanabilen çeşitli unsur veya
özelliklerin oluşturduğu görünümdür.
Bir tasarımın tescille korunabilmesi için aşağıda belirtilen özellikleri taşıması
gereklidir.
Yenilik
Bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir
yerinde kamuya sunulmamış ise, o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük
ayrıntılarda farklılık gösteriyorlarsa aynı kabul edilir.
Ayırt edici nitelik
Ayırt edici kavramı, bir şeye özgün nitelikleri, özellikleri belirtmek için kullanılır.
Bir endüstriyel tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim
ile diğer bir tasarımın böyle bir kullanıcı da bıraktığı genel izlenim arasında
belirgin bir farklılık oluşuyorsa bu tasarım ayırt edici niteliğe sahiptir.
Tasarımlar 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunmasına ilişkin KHK çerçevesinde
korunmaktadır.